सेलू : “राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ म्हणजे कोणालाही विरोध करणारी संघटना नसून संस्कारक्षम आणि राष्ट्रनिष्ठ व्यक्ती घडविण्याची अखंड प्रक्रिया आहे,” असे प्रतिपादन संघाचे ज्येष्ठ अभ्यासक डॉ. शरदराव हेबाळकर यांनी येथे केले.
भारतीय शिक्षण प्रसारक संस्था व देवगिरी नागरी बँक यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित स्व. जनुभाऊ रानडे व्याख्यानमालेतील ‘संघ शताब्दी – कार्य आणि जबाबदारी’ या विषयावरील दुसरे पुष्प गुंफताना ते मंगळवार, २४ फेब्रुवारी रोजी नूतन विद्यालयातील रा. ब. गिल्डा सभागृहात बोलत होते.
कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी देवगिरी नागरी बँकेचे अध्यक्ष किशोर शितोळे होते. प्रमुख उपस्थितीत विवेकानंद विद्यालय स्थानिक कार्यकारिणी अध्यक्ष हरिभाऊ चौधरी, सचिव उपेंद्र बेलूरकर, शाखा व्यवस्थापक विश्वास देव आदी मान्यवर उपस्थित होते.
डॉ. हेबाळकर यांनी आपल्या भाषणात सांगितले की, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ ची स्थापना डॉ. केशव बळीराम हेडगेवार यांनी विजयादशमीच्या शुभमुहूर्तावर १९२५ साली केली. असंघटित हिंदू समाजाला एकत्र आणून राष्ट्रभावनेची जाणीव प्रबळ करणे हा त्यामागील उद्देश होता. सहा महिन्यांनंतर या संघटनेला ‘राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ’ हे नाव देण्यात आले.
“भारतावर ब्रिटिश सत्ता असताना समाजात दारिद्र्य, विषमता, जातीय मतभेद आणि परस्परांविषयी अनास्था होती. अशा परिस्थितीत समाज संघटित करणे ही काळाची गरज होती. प्रत्येक व्यक्तीत देशभक्तीचे बीज जन्मतःच असते; त्याला योग्य संस्कारांचे पाणी घालण्याचे कार्य संघाच्या शाखांतून केले जाते,” असे ते म्हणाले.
संघाने शंभर वर्षांचा टप्पा गाठला असला तरी मोठे उत्सव न साजरे करता घराघरांत पोहोचण्याचा संकल्प केला आहे, असे नमूद करत त्यांनी सांगितले की आज देशभरात सुमारे ८० हजारांहून अधिक ठिकाणी शाखा कार्यरत आहेत. “संघटनाशिवाय कोणतीही मोठी उद्दिष्टे साध्य होत नाहीत. शाखेतून घडलेला संस्कारक्षम समूह समाजजीवनात सकारात्मक परिवर्तन घडवतो,” असेही ते म्हणाले.
संघात व्यक्तिपूजेपेक्षा भगव्या ध्वजाला गुरुस्थान असल्याचे स्पष्ट करत त्यांनी सांगितले की, “आम्ही सर्वजण मातृभूमीची संताने आहोत, ही भावना दृढ करणे हेच संघकार्याचे मूळ आहे.” देशातील विविध घडामोडींचा संदर्भ देत त्यांनी संघाच्या राष्ट्रनिष्ठ तत्त्वज्ञानाचा ऊहापोह केला.
“संघ विचारांचा जागर सुरू ठेवा”–किशोर शितोळे
अध्यक्षीय समारोप करताना किशोर शितोळे म्हणाले की, स्व. जनुभाऊ रानडे यांसारख्या प्रचारकांनी प्रतिकूल परिस्थितीतही एसटीने प्रवास करत कुटुंबागणिक संपर्क साधून संघकार्य विस्तारले. घरादाराचा त्याग करून त्यांनी आयुष्य संघाला अर्पण केले. “आजही गृहसंपर्क अभियानाद्वारे संघाचा विचार घराघरांत पोहोचत आहे. हा जागर सातत्याने सुरू ठेवणे हीच खरी कृतज्ञता आहे,” असे त्यांनी आवाहन केले.
यावेळी किरण डुघरेकर यांनी देवगिरी बँकेची स्थापना व व्याख्यानमालेची पार्श्वभूमी मांडली. उपेंद्र बेलूरकर यांनी पाहुण्यांचा परिचय करून दिला. गौतम सूर्यवंशी यांनी प्रास्ताविक केले, विजय चौधरी यांनी पद्यरचना व सूत्रसंचालन केले, तर करुणा कुलकर्णी यांनी आभार मानले.
कार्यक्रमास स्वामी विवेकानंद संकुल व देवगिरी बँकेचे अधिकारी-कर्मचारी तसेच नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. व्याख्यानमालेचा समारोप उत्साहात व विचारप्रवर्तक वातावरणात झाला.
✍🏻मुख्य संपादक – अशोक अंभोरे
